مجله

مخراج کاری طلا چیست؟ آشنایی با انواع روش‌های آن

مراحل انجام مخراج کاری

مخراجکاری اصلی ترین مرحله نهایی ساخت زیورآلاتی است که از تلفیق سنگ و فلز ساخته میشوند. نحوه قرار گرفتن سنگ یا نگین بر روی زیورآلات و فلزات را مخراجکاری گویند. مخراجکاری, یکی از مراحل اساسی و نهایی ساخت زیورالات جواهرنشان هست, که دقت و ظرافت در اجرای این مرحله, تاثیر بسزایی در کیفیت و قیمت نهایی جواهر خواهد داشت.

مراحل انجام مخراج کاری

مخراجکاری اصلی ترین مرحله نهایی ساخت زیورآلاتی است که از تلفیق سنگ و فلز ساخته میشوند. نحوه قرار گرفتن سنگ یا نگین بر روی زیورآلات و فلزات را مخراجکاری گویند. مخراجکاری, یکی از مراحل اساسی و نهایی ساخت زیورالات جواهرنشان هست, که دقت و ظرافت در اجرای این مرحله, تاثیر بسزایی در کیفیت و قیمت نهایی جواهر خواهد داشت.نحوه قرارگیری سنگ بر روی طلا یا فلزات دیگر, روشهای مختلفی دارد و به فراخور هر روش, سنگ یا جواهر خاص با تراش ویژه ای استفاده میگردد. حساسیت مرحله مخراجکاری در اینست که, اگر در حین مخراج کاری پایه های نگهدارنده سنگ, به خوبی سنگ را در محل خود نگه ندارد به مرور به سنگ آسیب وارد میشود و از کیفیت آن کاسته میشود. نکته دیگر اینکه, برای تثبیت بیشتر جواهرات بر پایه, استفاده از هیچگونه چسب و مواد شیمیایی مجاز نمیباشد و جواهر بدون هیچ واسطه ای و با مهارت مخراجکار باید بر پایه نگین فلزی سوار شود. به همین دلیل دقت و ظرافت در فشردن پایه های جواهر حسایت زیادی دارد, و در صورتیکه اندکی فشار بیشتر بر روی سنگ وارد شود, پریدگی یا ترک خوردگی در سنگ ایجاد شده و یا بر اثر استفاده نادرست از ابزار، روی پایه های نگه دارنده خط و خش ایجاد میگردد, که همه بر کیفیت و ارزش نهایی جواهر تاثیر داشته و در تعیین قیمت نهایی آن تاثیر چشمگیری دارد.

چنانچه از چسب برای نصب نگین روی انگشتری استفاده شود، نتیجه اصلا رضایت بخش نیست. از طرفی عملیات مرصع کاری هم بسیار ظریف و دقیق است. استفاده از ابزار مخصوص برای ثابت شدن پایه های نگهدارنده مرسوم است. خود این ابزار هم می تواند موجب آسیب به پایه یا جواهر شود. مخراج کار با تجربه و متخصص می تواند تنظیم ابزار را به گونه ای مناسب انجام دهد.در طی ساخت گوشواره، انگشتری، گردنبند و دستبند همیشه از ابزار مخصوص برای ثابت ماندن پایه نگهدارنده استفاده می شود.

چنانچه در هنگام عملیات مخراجکاری، پایه های نگهدارنده قادر به نگهداری ثابت سنگ در محل خود نباشند به سنگ سیب وارد می شود. در این صورت نتیجه زحمات هنرمند مخراجکار از بین رفته و جواهر دچار افت قیمت زیادی خواهد شد. با توجه به اینکه امکان استفاده از چسب یا دیگر مواد شیمیایی برای تثبیت سنگ، غیر ممکن است حساسیت کار بسیار بیشتر می شود. فشار بیش از حد ابزار نیز منجر به ایجاد خط و خراش روی پایه نگهدارنده شده و کیفیت نهایی کار را کاهش می دهد.

هنرمندان ایرانی از هزاران سال پیش در صنعت طلا و جواهرسازی صاحب سبک بوده اند. در کاوش های باستان شناسی انواع زیور آلات، کاسه ها و جام های جواهر نشان از دوران کهن به دست آمده است. آثار به جای مانده از دوره مادها، هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و دیگر دوران نشان می دهد که مخراجکاری و هنر قرار دادن جواهر بر روی فلزات گرانبها در ایران سابق ای طولانی دارد.

بدون تردید ابزار استفاده شده در ادوار گذشته دارای تفاوت هایی با تجهیزات مرصع کاری در این سالهاست ولی نتیجه کار همواره خلق اثری شگفت انگیز بوده است. امروزه ساخت ظروف جواهر نشان کمتر رواج دارد ولی زیورآلات جواهر نشان همچنان پر طرفدار است.

مراحل انجام مخراج کاری چیست؟

نصب سنگ بر روی پایه فلزات قیمتی یکی از حساس ترین مراحل ساخت جواهرات میباشد که نیاز به تبحر و دقت بالایی دارد.در حقیقت زیبایی یک محصول تمام شده دارای سنگ بستگی زیادی به نحوه نصب گوهر که به آن مخراجکاری یا گوهرنشانی میگویند دارد.

مخراج‎کاری : خلق هنر و زیبایی

وبلاگ تخصصی انواع مشاغل طلا : ( از صفر تا صد مشاغل طلا ، از معدن طلا تا طلا فروشی ) – وبلاگ تخصصی infogold ( اینفوگلد ) : انواع مشاغل طلا ، آموزش مشاغل طلا ، نکات ریز و فوت و فن‎های طلا سازان و زرگران موفق که به راحتی بازگو نمی‎کنند.

مخراج‎کاری : خلق هنر و زیبایی

      مخراج کاری ، جواهر نگاری ، نگین کاری یا مرصع کاری یعنی قرار دادن قطعه سنگی در داخل فلز است. توجه کنید این کار چسباندن سنگ نیست بلکه نوعی از سوارکاری سنگ‎ها می‎باشد؛ که در زبان انگلیسی به آن Stone Setting یا Stone Loading  هم گفته می‎شود از حساس‎ترین بخش‎های طراحی یک جنس زینتی، جواهر نشان است.

    سنگ‎های مختلفی برای مخراجکاری استفاده می‎شود، از برلیان و زمرد و یاقوت و نگین‎های مصنوعی و … چند سوتی تا چند گرمی برای مخراجکاری استفاده می‎شود. محلی که قرار است سنگ روی آن قرار گیرد علاوه بر این که باید جایی برای قرار گرفتن داشته باشد باید به لحاظ عمق هم مناسب باشد تا بتوان نگین را روی آن مخراج کرد. اشکال و کیفیت‎های گوناگونی برای مخراج کردن وجود دارد، بسته به سلیقه سفارش دهنده و مهارت مخراج کار دارد.

     در امر مخراج کاری سنگ‎ها با توجه به نوع پایه طراحی شده‎اند و به طرق مختلفی نصب می‎گردند. از عمده روش‎های آن نشاندن سنگ یا گوهر بصورت ریلی، قلمزنی، کاسه‎ای و چنگی می‎باشد که برای سنگ‎های ریز کاربرد دارند. برای سنگ‎های درشت نیز روش‎هایی چون نبشی، چنگی و دیواره ای بکار برده می‎شود.

     به جهت حفظ زیبایی و آثار طبیعی سنگ و دیگر عناصر بکار رفته در ساخت جواهرات و زیورآلات، عموماً استفاده از چسب و دیگر مواد شیمیایی که امکان از بین رفتن در اثر مرور زمان را دارند، مقدور نمی‎باشد.

     به همین دلیل است که در حین مخراج کاری پایه‎های نگهدارنده سنگ به گونه ای باید برای محکم نگه داشتن آن تنظیم گردد که آسیبی به سنگ نرساند.

     کمی فشار محکم ممکن است روی سنگ پریدگی یا ترک خوردگی ایجاد نماید، یا بر اثر استفاده نادرست از ابزار، روی پایه‎های نگه دارنده خط و خش ایجاد گردد.

     امر مخراج کاری زمانی حساس‎تر می‎گردد که بجای انگشتر، بخواهیم روی زیورآلات ظریف‎تری چون گوشواره و گردنبند سنگ‎های زینتی بسیار ریز و ظریف را جای گذاری نماییم.

مخراج ‎کاری ( مرصع کاری ) و تاریخچه آن

     تاریخچه هنر مرصع کاری یا مخراجکاری به هزاران سال پیش برمی‎گردد و نمونه این آثار را می‎توان در موزه‎ها و گالری‎های صاحب نام و یا مجموعه داران چنین آثاری یافت کرد که نشان دهنده مهارت و تبحر هنرمندان این رشته هنری/صنعتی می‎باشد.

   آثاری مانند تاج‎ها، سلاح‎های سلاطین و امرا و بزرگان، جام‎ها، کاسه‎ها، صندوق و صندوقچه، نشان و مدال‎ها، ظروف و همچنین زیورآلات ، محصول ایده، خلاقیت، تکنیک و تبحر هنرمندان این عرصه می‎باشد که البته همانند هنرهای دیگر و به رسم آن روزگار، این تکنیک‎ها سینه به سینه و از پدر به فرزند و ندرتا از استاد کار به شاگرد مطمئن و قابل اعتماد رسیده است.

    از دوره‎های هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان آثاری مانند زیورآلات، جامها، کاسه‎ها، مدال‎ها و…..یافت شده است که نشان دهنده تبحر هنرمندان آن دوران ساسانی در ساخت مرصع زیور آلات و تزئین آن‎ها با هنر قلم زنی – سیاه قلم – جانده (جون ده) کاری رو به کمال و زیبایی سوق داشته است.

    پس از ورود اسلام و به دلیل اینکه در دین اسلام استفاده و استعمال ظروف نقره و طلا مکروه شناخته شد، صنعتگران و هنرمندان آن دوران تلاش نمودند با ساخت اشیایی از قبیل جای دعا، قاب قرآن زیورآلات و….هنر مرصع کاری خود را عرضه بدارند و مهمتر از آن سعی در حفظ تکنیک، رسم و سنت قدیمی مرصع کاری نمایند و قوانین مذهبی هم محفوظ بماند.

بیشتر بخوانید: قالکاری : کیمیاگری در قرن 21

    به همین ترتیب در طول سالیان با کمی پیشرفت تا قرون هفده و هجده هنر مرصع کاری در طبقه اشراف و بزرگان زنده و جاری ماند. از قرن نوزدهم شاهد ظهور خلاقیت و تکنیک‎های متفاوت طراحی و اجرای جواهرسازی و مخراج کاری (مرصع کاری) بوده‎ایم که این تحول و نوگرایی به دلیل پاسخگویی به احساس نیاز طبقه متوسط جامعه که ثمره‎ی انقلاب صنعتی بوده است، می‎باشد.

    نیازهایی که با معرفی مدل‎های جدید توسط طراحان، هنرمندان، جواهرسازان با استعداد آن زمان پاسخ داده شد. نمادهایی مانند گل‎ها و حیوانات و تکنیک‎هایی ریزه کارانه نقش مهم و پررنگی در این دوره و پیشرفت روز افزون هنر مخراج کاری از آن پس حاصل تلاش برای ارضای نیاز جامعه و افراد در آن زمان می‎باشد.

     توجه داشته باشید که نصب سنگ بر روی پایه فلزات قیمتی یکی از حساس‎ترین مراحل ساخت جواهرات می‎باشد که نیاز به تبحر و دقت بالایی دارد. در حقیقت زیبایی یک محصول تمام شده دارای سنگ بستگی زیادی به نحوه نصب گوهر که به آن مخراجکاری یا گوهرنشانی می‎گویند، دارد.

     آموزش توانایی سوار کردن انواع سنگ بر روی مصنوعات فلزات قیمتی و هم چنین روش‎های صحیح پیاده کردن سنگ از روی کار هدف این دوره می‎باشد که شامل:

1.    آشنایی و کار با انواع ابزار مخراج کاری2.    آشنایی با انواع قلم ها و کاربرد صحیح آن‎ها

3.    آموزش انواع روش‎های سوار کردن سنگ‎های ریز به صورت قلم خور، چنگی، ریلی و کاسه‎ای

4.    آموزش انواع روش‎های سوارکردن سنگ های درشت به صورت دیواره‎ای، چنگی و نبشی5.    روش های  setting  سنگ به صورت flower ،invisible ،pav6.    آشنایی با روش Micro setting7.    بررسی درجه سختی سنگ‎ها، کالیبره کردن سنگ و اطلاعات مفید راجع به سنگ‎های قیمتی

    در نهایت این مقاله به انواع پایه‎های زیورآلات برای سوار کردن نگین‎ها روی آن‎ها می‎پردازیم. طریقه‎ی قرار گرفتن نگین‎ها روی پایه‎ها یا همان مخراج کاری قسمتی از درست طراحی کردن پایه‎های زیورآلات می‎باشد. در ادامه پایه‎های زیورآلات را معرفی می‎کنیم:

این پایه بیشتر جهت استفاده برای مدل‎هایی می‎باشد که یک نگین سولیتر قرار است روی آن نصب شود و توجه بیشتر سمت نگین است تا پایه.از وظایفی اصلی این پایه‎ها این می‎باشد که نگین را به خوبی نگهداری کرده و باعث شود تا نور به اندازه‎ی کافی روی الماس بتابد تا درخشش بیشتری داشته باشد. اگر فلز به کار رفته در پایه بیشتر باشد نگین محکم‎تر می‎ماند و هر چه کمتر باشد درخشش الماس بیشتر می‎شود.

به پایه‎هایی که از بالا به شکل V هستند مدل چنگه‎ای وی شکل می‎گویند. این پایه‎ها بیشتر جهت استفاده برای الماس‎هایی که زاویه دار هستند و برشی مربعی و یا نوک الماس گلابی شکل داشته باشند نیز استفاده می‎شود.

در این پایه یک فلز جهت نگهداری الماس دور آن قرار گرفته و یک مدل دیگر آن نیز فقط قسمتی از الماس را پوشش می‎دهد که این مدل را نیمه دیواره می‎گویند.

این پایه جهت استفاده برای الماس‎های گرد می‎باشد که در این مدل نگین‎ها به خوبی محافظت می‎شوند و لبه‎ها در معرض ضربه قرار نمی‎گیرند.

این مدل به صورتی است که در یک انگشتر الماس‎های ریز کنار هم قرار گرفته و به صورت سنگ فرش می‎باشند که در این پایه تمامی الماس ها باید به یک اندازه باشند.

زمانی که الماس ها با فاصله از هم قرار دارند به آن‎ها پایه مهره‎ای می‎گویند که در این مدل نگین‎ها بزرگ و برجسته می‎باشند.

با اینفوگلد باشید:

مخراج کاری طلا چیست؟ آشنایی با انواع روش‌های آن

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا